Tiết 60 - Bài 51
BÀI TẬP QUANG HÌNH
GIÁO ÁN VẬT LÝ 9
TÓM TẮT LÝ THUYẾT
QUANG HÌNH
Hiện tượng khúc xạ ánh sáng
Thấu kính hội tụ
Thấu kính phân kì
Mắt-mắt cận thị và mắt lão
* Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là gì ?
Trả lời:
Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa 2 môi trường được gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
(
))
N
K
N`
S
r
i
(1)
(2)
i: là góc tới
r: là góc khúc xạ
CÂU HỎI LÝ THUYẾT
* Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước, góc khúc xạ như thế nào so với góc tới ?
* Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước, góc khúc xạ nhỏ hơn so với góc tới.
Trả lời:
* Vẽ đường truyền của 1 số tia sáng đặc biệt vào thấu kính hội tu �?
Trả lời:
.
O
F`
S
F
S`
.
S
F`
.
O
F
* Vẽ đường truyền của 1 số tia sáng đặc biệt vào thấu kính phân kì ?
Trả lời:
* Bộ phận quan trọng nhất của mắt là những bộ phận nào?
Trả lời:
Gồm thuỷ tinh thể và màng lưới
* Điểm cực viễn (Cv), cực cận (Cc) của mắt là gì ?
Trả lời:
- Điểm xa nhất mà ta có thể nhìn rõ được gọi là điểm cực viễn Cv.
- Điểm gần nhất mà ta có thể nhìn rõ được gọi là điểm cực cận Cc.
BÀI TẬP 1: (Về hiện tượng khúc xạ ánh sáng)
Một bình hình trụ tròn có chiều cao 8cm và đường kính 20cm. Một học sinh đặt mắt nhìn vào trong bình sao cho thành bình vừa vặn che khuất hết đáy (hinh 51.1). Khi đổ nước vào khoảng xấp xỉ � bình thì bạn đó vừa vặn nhìn thấy tâm O của đáy.
Hãy vẽ tia sáng từ tâm O của đáy bình truyền tới mắt.
�
O
* GỢI Ý CÁCH GIẢI :
a) Vẽ mặt cắt dọc của bình theo đúng tỉ lệ. Sau đó vẽ tia sáng từ mép của đáy bình đến mắt.
b) Vẽ đường thẳng biểu diễn mặt nước sau khi đổ nước vào bình. Xác định vị trí của điểm tớitrên mặt nước, biết rằng tia ló ra ngoài không khí vẫn truyền theo phương cũ. Cuối cùng, vẽ tia sáng truyền từ tâm O của đáy bình đến mặt nước, và từ mặt nước đến mắt.
* Bài giải:
�
�
P
B
D
Q
C
O
A
I
M
Trước khi đổ nước mắt ta không nhìn thấy tâm O của đáy bình , sau khi đổ nước ta nhìn thấy tâm O của đáy bình. Ta vẽ tia sáng xuất phát từ tâm O tới mắt.
BÀI 2 : (Về việc dựng ảnh của một vật sáng qua thấu kính hội tụ)
Một vật sáng AB có dạng mũi tên được đặt vuông góc với trục chính của một thấu kính hội tụ, cách thấu kính 16cm, A nằm trên trục chính. Thấu kính có tiêu cự 12cm.
a) Hãy vẽ ảnh của vật AB theo đúng tỉ lệ.
b) Hãy đo chiều cao của ảnh và của vật trên hình vẽ và tính xemảnh cao gấp bao nhiêu lần vật.
* GỢI Ý CÁCH GIẢI :
a) Chọn một tỉ xích thích hợp trên trục chính.
b) Dùng hai tia để dựng ảnh.
Để giảm bớt sai số nên chọn chiều cao của vật là một số nguyên lấn milimet.
* Bài giải:
a) Chọn tỉ lệ xích thích hợp: lấy tiêu cự 3cm thì vật AB cách thấu kính 4cm, còn chiều cao của AB là một số nguyên lần milimet, ở đây ta lấy AB là 7mm. Sử dụng hai trong ba tia đã học để vẽ ảnh AB
�
�
B
F`
F
B`
A`
A
I
O
b) Theo hình vẽ ta có :
- Chiều cao của ảnh : A`B` = 21mm = 3AB.
- Chiều cao của vật : AB = 7mm.
Hai tam giác OAB và OA`B` đồng dạng với nhau nên
- Tính xem ảnh gấp mấy lần vật :
(1)
Hai tam giác F`OI và F`A`B` đồng dạng với nhau nên
(2)
Từ (1) và (2) ta có
Thay các vị trí đã cho :OA = 16cm; OF`= 12cm thì ta tính được OA` = 48cm hay OA` = 3OA.
Vậy ảnh cao gấp ba lần vật.
BÀI 3: (Vẽ tật cận thị)
Hoà bị cận thị có điểm cực viễn Cv nằm cách mắt 40cm. Bình cũng bị cận thị có điểm cực viễn Cv nằm cách mắt 60cm.
a) Ai cận thị nặng hơn ?
b) Hoà và Bình đều phải đeo kính để khắc phục tật cận thị. Kính được đeo sát mắt. Đó là thấu kính loại gì ? Kính của ai có tiêu cự ngắn hơn ?
* GỢI Ý CÁCH GIẢI :
Hãy trả lời các câu hỏi và thực hiện các yêu cầu dưới đây.
a) Đặc điểm ch ính của mắt cận là không nhìn rõ các vật ở xa mắt hay ở gần mắt ?
a) Đặc điểm chính của mắt cận là không nhìn rõ các vật ở xa mắt.
b) Người bị cận thị càng nặng thì càng không nhìn rõ các vật ở xa mắt hay ở gần mắt ?
b) Người bị cận thị càng nặng thì càng không nhìn rõ các vật ở xa mắt.
?
?
c) Khắc phục tật cận thị là làm cho người cận có thể nhìn rõ các vật ở xa mắt hay ở gần mắt ?
c) Khắc phục tật cận thị là làm cho người cận có thể nhìn rõ các vật ở xa mắt.
?
d) Kính cận là thấu kính hội tụ hay phân kì ?
d) Kính cận là thấu kính phân kì.
?
- Mắt cận Cv gần hơn mắt bình thường.
a)
- Điểm Cv của bạn Bình xa hơn bạn Hoà. Do đó bạn Hoà cận nặng hơn bạn Bình.
b)
- Bạn Hoà và bạn Bình phải đeo thấu kính phân kì để tạo ảnh gần mắt hơn (trong khoảng tiêu cự). Kính thích hợp Cv trùng với F.
* Bài giải:
* Đối với bạn Hoà tiêu cự của kính sẽ là:
�
�
Kính cận
Mắt
Kính cận
Mắt
A
B
A`
B`
Cv
Cv
O
A
B
F
B`
A`
O
* Đối với bạn Bình tiêu cự của kính sẽ là:
F
f = 40cm
f = 60cm
- Kính của bạn nào có tiêu cự ngắn hơn ?
- Kính của bạn Hoà có tiêu cự ngắn hơn kính của bạn Bình. ( fH < fB )
Dặn dò:
- Các em về nhà hoàn thành tất cả các bài tập vào vở. Chuẩn bị Bài 52 : ÁNH SÁNG TRẮNG VÀ ÁNH SÁNG MÀU.
- Cảm ơn sự chú ý theo dõi của các Em. Chúc các Em học giỏi !